Het Europese stelsel van algemene preferenties (SAP/GSP) verandert vanaf 1 januari 2027 ingrijpend. Hoewel de basisstructuur behouden blijft, wordt het systeem strenger, dynamischer en politiek gevoeliger. Voor importeurs en expediteurs betekent dit dat preferentiële oorsprong minder vanzelfsprekend wordt.
De nieuwe SAP-verordening vervangt Verordening (EU) nr. 978/2012 en legt meer nadruk op monitoring, internationale standaarden, duurzaamheid en bescherming van EU-industrie. Daarmee verandert niet alleen de regelgeving, maar ook de dagelijkse praktijk rondom preferentiegebruik.
Wat blijft hetzelfde?
De drie bestaande regimes blijven bestaan:
- Standaard-SAP
- SAP+
- EBA (Everything But Arms)
Ook de basis van preferentiële oorsprong blijft gekoppeld aan de oorsprongsregels van het Douanewetboek van de Unie (DWU).
Wat verandert er?
De grootste verandering zit in het dynamische karakter van de regeling. Preferenties worden nadrukkelijker gekoppeld aan:
- mensenrechten;
- arbeidsrechten;
- milieu- en klimaatverdragen;
- goed bestuur;
- bescherming van EU-producenten.
Dat betekent dat een juiste oorsprongsverklaring alleen niet altijd meer voldoende is.
SAP+ wordt strenger
Landen met SAP+-status moeten opnieuw aantonen dat zij voldoen aan internationale verdragen en actief werken aan implementatie daarvan. Bestaande SAP+-landen krijgen een overgangsperiode tot eind 2028, maar moeten opnieuw worden beoordeeld.
Voor bedrijven die structureel importeren uit SAP+-landen is het verstandig om nu al inzichtelijk te maken welke goederenstromen hiervan afhankelijk zijn.
Meer risico op intrekking van preferenties
De Europese Commissie krijgt meer mogelijkheden om preferenties tijdelijk of versneld in te trekken. Bijvoorbeeld bij:
- ernstige schendingen van mensenrechten;
- kinderarbeid of dwangarbeid;
- tekortkomingen in douanecontroles;
- bepaalde oneerlijke handelspraktijken.
Daarnaast ontstaat een nieuwe koppeling tussen handelspreferenties en samenwerking bij terugname van eigen onderdanen.
Meer bescherming voor EU-industrie
Ook productgraduatie en vrijwaringsmaatregelen krijgen een grotere rol. Vooral sectoren zoals rijst, textiel, ethanol en landbouwproducten komen nadrukkelijker onder toezicht te staan.
Dat betekent dat bedrijven niet alleen moeten controleren of een land SAP-begunstigd is, maar ook of een specifiek product op dat moment nog daadwerkelijk onder de preferentie valt.
Wat betekent dit voor importeurs en expediteurs?
Een eenmalige controle bij onboarding van een leverancier is straks onvoldoende. Bedrijven moeten periodiek toetsen:
- welk SAP-regime van toepassing is;
- of productgraduatie geldt;
- of preferenties zijn ingetrokken;
- of aanvullende voorwaarden gelden;
- of oorsprongsdocumentatie nog aansluit op de actuele situatie.
Conclusie
De nieuwe SAP-verordening verandert de basis van preferentiële oorsprong niet, maar maakt het systeem wel complexer en minder statisch.
